Geïnspireerd door een podcast van The Old Frontline van Paul Reed gaan we deze keer het achterland van de Britse troepen bezoeken.
Deze trip staat gelijk ook in het teken van een paar bijzondere overledenen. Bijzonder omdat deze overledenen meestal geen aandacht krijgen en dat is niet altijd terecht.
We starten in Hazebrouck. Frans Vlaanderen, ooit door Louis XIV door veroveringen en verdragen aan Frankrijk toegevoegd. Er blijft nog wel een sterk Vlaamse invloed.
Na een paar uur rijden komen we eerst (toevallig) langs Nieppe-Bois British Cemetry, ten zuiden van Hazebrouck. Niets anders over te vertellen dan dat het mooi is gelegen en fijn om even de benen te strekken.
Vanuit Hazebrouck vertrokken de troepen richting de verschillende fronten. Dat kon zijn Ieper, Arras of de Somme. In tegenovergestelde richting vertrokken de gewonde of overleden soldaten vanuit hier naar de kust, Boulogne (levend) of Étaples (overleden).
We rijden door naar het Hazebrouck Communal Cemetery.
Hier ligt soldaat Edward Rust begraven. Hoewel de tekst op een grafsteen slechts maximaal 66 karakters mocht zijn, is het de ouders van deze soldaat gelukt er heel wat meer tekst op te laten zetten.
De inscriptie luidt:
SERIOUSLY WOUNDED WHILE ADVANCING WITH HIS REGIMENT IN THE FIGHTING NEAR ST. JULIEN SAT. APRIL 24. 1915 HE WAS TAKEN TO THE FIELD HOSPITAL BUT WAS SO EAGER TO UPHOLD THE HONOUR OF HIS REGIMENT AND TO SERVE HIS COUNTRY THAT HE RETURNED NEXT DAY TO THE FIRING LINE AND REMAINED WITH HIS COMRADES UNTIL THEY WERE RELIEVED AND DIED ON APRIL 30TH COURAGEOUS TO THE END AND BELOVED BY ALL WHO KNEW HIM
Maar Paul Reed heeft het niet over veel andere dingen. Er staan bijvoorbeeld een paar oudere grafstenen tussen de standaard grafstenen. Hier zie je er 2 bovenuit steken.
Wat Paul Reed ook niet vermeldt is dat er gewone burgers naast soldaten uit Engeland, Frankrijk én Duitsland liggen. De Fransen herdenken hier ook gevallenen van de Napoleontische oorlogen (vanaf 1800) tot en met de Algerijnse oorlog. Je ziet op een gedenksteen de plaatsnamen Vienne, Saragosse, Espagne, Middelburg, Wagram, Mayence (Mainz), Sebastopol op de Krim, plaatsnamen uit de Algerijnse oorlog.
Indrukwekkend.
Ook indrukwekkend zijn de graven van de Franse soldaten. Niet de geijkte 'dubbele' kruisjes maar omgekeerd in de grond gestoken zwaarden van metaal. Langs het pad zijn grote granaten ingegraven.
Het is voor ons overigens niet duidelijk waaróm er een boek op de grafsteen van Jean Derhille ligt (overleden in Constantinopel in 1956).
Vlakbij Hazebrouck liggen ook verschillende sites van de tweede wereldoorlog. Zoals een V1 lanceerinstallatie met omringende bunkers. Er is een wandelrondje met goede bewegwijzering gemaakt.
Bailleul werd voor een drietal doeleinden gebruikt tijdens de eerste wereldoorlog: aanvoer van materialen, troepen en munitie, rustplaats voor de troepen en voor trainingsdoeleinden.
We bezoeken het Memorial voor de Britse 25th Division, gelegen op een rotonde.
Bailleuil centrum was verwoest na de oorlog en in Vlaamse stijl herbouwd, meer nog dan het voor de oorlog ooit was geweest volgens de vriendelijke historicus van het Office du Tourisme.
Het stadje is niet groot, het is wel mooi opgeknapt.
Vervolgens gaan we naar het Communal Cemetery. Volgens Paul Reed zouden hier nog originele grafstenen te vinden zijn. Wij vinden ze niet. Veel gesneuvelden van de ‘Battle of Messines Ridge’ in juni 1917. Ook is er een Duits gedeelte.
In Bailleuil is een ruïne van een verwoeste kerk tot monument gemaakt. Het Monument des Morts.
Godewaersvelde. Godwearsvelvet. Gertiewearsvelvet.
Hier ligt een verpleegster begraven, Elsie Kemp. Ze is de enige Nieuw-Zeelandse verpleegster die sneuvelde aan het westelijk front. Ze werkte vanaf januari 1916 in het casualty clearing station #37 in Godewaersvelde. Op 20 oktober 1917 werd ze dodelijk getroffen bij een bombardement waarbij in totaal 7 mensen omkwamen.
Deze begraafplaats ligt op de Frans-Belgische grens, voorheen een smokkelroute. De Fransen hebben daar een mooie naam voor.
In Abeele ligt achter een toenmalig vliegveld ook een begraafplaats. Vanaf daar vloog ook de eerste zwarte Britse piloot, W.R. Clarke. We gaan hem zoeken. De begraafplaats is klein maar er is een probleem. Dat heet tunnelvisie. Omdat Paul Reed over hem praatte, in combinatie met deze begraafplaats, gingen wij ervan uit dat hij hier begraven ligt.
Hij stierf in 1981 en ligt ergens in Jamaica :)
Dan Nellie Spindler. Deze Britse verpleegster is geboren in 1891. Ze werkt als verpleegster in verschillende casualty clearing stations. Op 21 augustus 1917, een paar dagen na haar 26e verjaardag, komt ze in Brandhoek (vlakbij Ieper) om het leven bij een artilleriebeschieting. Ze krijgt een militaire begrafenis met volledige eer. Dat was uniek voor een vrouw in die tijd.
Nu ligt ze op Lijssenthoek Military Cemetery in Poperinge. Als enige vrouw tussen meer dan 10.000 soldaten.
Zij krijgt om een of andere reden meer aandacht dan Elsie Kemp.
Op het Poperinge Old Military Cemetery ligt nog een bijzonder graf.
De soldaat met registratienummer 44735, onderdeel van de 107th Company van het Chinese Labour Corps, was Wang Ch’un Ch’ih. Hij werd op 2 februari 1919 veroordeeld wegens de moord op een collega in het kamp bij De Klijte (vlakbij Poperinge) en geëxecuteerd door een Brits vuurpeloton op 8 mei 1919 in de gevangenishof van het stadhuis van Poperinge
Het Chinese Labour Corps bestond uit duizenden arbeiders die in Frankrijk en België het front en omliggende slachtvelden opruimden tijdens en na de Eerste Wereldoorlog. Na de wapenstilstand bleven zij nog tot 1920 achter om taken uit te voeren.
We gaan kijken in Talbot House. Voor het eerst weer sinds onze beginjaren. Er is wel wat veranderd. Er is een museum bijgekomen in een bijgebouw. En een badhuis in de tuin met een fototentoonstelling. Het huis zelf is niet veranderd. Al meer dan een eeuw niet meer.
Uiteraard nemen we een theetje in de heerlijke tuin.
In het stadhuis staat ook het Shot at Dawn memorial. Voorheen hebben we daar een originele houten executiepaal gezien. Die is verwijderd omdat het teveel te lijden had van het weer. Er staat nu een metalen paal.
Ernaast liggen nog de te bezoeken Dodencellen vanwaar de ter dood veroordeelden hun toekomstige sterfplek kunnen zien. Inclusief de op de muren geschreven teksten van gevangenen.
Wim heeft nog een ander, nieuwer, Shot at Dawn memorial gevonden in een vlakbij gelegen park.
In dit kader kunnen we niet voorbij aan het bezoeken van 2 graven van geëxecuteerde Britse soldaten op het Poperinge new military cemetery.
Als eerste Second Lieutenant Eric Skeffington Poole. Geëxecuteerd op 10 december 1916, op 31 jarige leeftijd, wegens lafheid.
Leed aan shell shock maar dit werd niet erkend als ziekte, dit werd gezien als lafheid.
En als tweede Sergeant John Thomas Wall. Geëxecuteerd op 6 september 1917 op zijn 22e. Zat al voor de oorlog in het leger en had alle grote veldslagen meegemaakt. Hij had een slechte reputatie en is uiteindelijk ter dood veroordeeld wegens het verdwijnen tijdens een aanval.
C'est fini. We gaan naar Ieper. Naar de Kolle Blommen. Naar een Hommel biertje. En naar Peter de Groot voor chocolaatjes. En wat is de Lakenhal toch prachtig gerenoveerd. Een plaatje.
En dat was hem weer. Volgend najaar weer richting Verdun en omstreken.
