Vroeg vertrokken richting Woinville, omgeving Saint Mihiel.
Vanaf het moment dat we in het zuiden van België van de snelweg af gaan richting Frankrijk, krijgen we al snel weer dat soort van vakantiegevoel. Prachtige streek (minder prachtige dorpjes), leeg qua bevolking, weidse vergezichten door het heuvellandschap.
Het is droog en een graad of 15. Lekker wandelweer. De bossen zijn nu op zijn mooist. Die herfstkleuren! Genieten.
Vandaag wandelen we met Marij en Louis. En Bobby. Het was alweer een jaartje geleden dat we elkaar voor het laatst zagen.
Nabij Woinville zijn meerdere stellingen te zien. Er is veel van bewaard gebleven. Er zijn artillerie en FLAK opstellingen.
We komen eerst munitie nissen tegen bij een FLAK opstelling. Met en zonder inscriptie. FLAK L2/256 wil zeggen 2e batterij luchtafweer behorende bij het 256e Landwehr Feldartillerie Regiment. Behelfsmässig betekent zoveel als een tijdelijk, provisorische locatie.
Rondom zijn diepe loopgraven en een opstelling van geschut met de bemoste restanten van de affuit.
Even verderop staat artillerie opstelling Waldburg. We zien 3 emplacementen voor geschut, de 4e is niet meer zichtbaar. Er zijn munitie nissen in de buurt van het meest linkse emplacement.
Het tweede emplacement vanaf links gezien heeft een bijna kunstzinnige ingang met halfronde bogen naar een tunnel. Aan het eind zie je licht. Toen niet (letterlijk en figuurlijk).
Dan de (vermoedelijke) commandopost van deze artillerie stelling. Deze heeft een inscriptie in een kader aan de voorkant: WALDBURG 6/10FAR: de 6e batterij van het (Bayerische) Feldartillerie-regiment 10. Mooi exemplaar. En tevens een perfecte plek voor de lunch.
In dit Waldburg lager zijn nog veel sporen uit de oorlog. Trapje, bunkers, stellingen.
We lopen het voormalige lager Waldheim in.
We lopen terug naar Louis en Bobby die al waren omgedraaid.
We gaan een stukje verder met de auto en duiken daar weer het bos in.
We vinden een driehoekige steen met een inscriptie. We weten niet waarom deze steen hier ligt. Wellicht was er ooit een begraafplaats?
Er is hier een wandelroute uitgezet. De monumenten op de route zijn goed bijgehouden en af en toe staan er informatiepanelen bij de monumenten.
Hier zien we het prachtige denkmal van de 1e Kompagnie van het 7 Bayerische Infanterie Regiment.
Niet in de standaard wandeling, maar wel in die van ons. Een bunkertje. Bijzonder aan dit bunkertje is dat er een tekening is ingekrast. Volgens ingewijden zou het uit de tijd van de oorlog komen. Je ziet het niet goed maar Marij geeft wat strijklicht zodat het alsnog redelijk goed zichtbaar is.
Ik vraag me wel eens af hoe je zoiets ontdekt. Dan moet je alle muren die je tegenkomt aan een grondig onderzoek onderwerpen. En dan heb je tijd nodig.
Er is zoveel te zien hier. We komen diepe stollen tegen. We zijn er niet in geweest maar deze lijkt interessant genoeg om eens te verkennen. Achterin rechts lijk je een hoekje om te kunnen gaan.
In dit gebied was door de Duitsers een netwerk van waterinstallaties aangelegd om de lagers van water te voorzien. Er staan links en rechts nog een aantal waterbakken. Leidingen liepen meestal boven de grond maar daarvan is niets meer te zien.
Ook de grote waterbak, waarmee de kleinere waterbakken gevuld werden, is nog aanwezig.
We rijden weer een stukje verder richting Buxerulles. In het voormalige lager Neu-Württemberg staat nog een veldaltaar. Religie was een belangrijk onderdeel van het gewone leven, ook van soldaten. Dit veldaltaar is gebouwd door het Landwehr Infanterie Regiment (LIR) 120, dat ook lange tijd in de Argonne gelegerd is geweest. Het is versierd met de letters Alpha en Omega, het begin en het einde. Een zeldzaam overblijfsel. Dit veldaltaar stond al op mijn verlanglijstje sinds ik het boek Verstild en Versteend heb gezien.
In 2015 is het prachtig gerestaureerd en het begint alweer een beetje groen uit te slaan.
Het ligt er super mooi bij.
 |
| Foto boek Denis Mellinger |
En dan zit dag 1 er weer op. We nemen afscheid van Marij en Louis en vertrekken naar ons hotel in Verdun. Naar het vertrouwde en welverdiende biertje. En daarna eten bij de Buffalo Grill. Geen leren schoenzool deze keer maar gewoon een heerlijk stukje mals vlees.
Dag 2 begint met een rit van Verdun naar Spada door een landschap van rijp en herfstbossen.
Had ik al gezegd dat het supermooi is? Wat natuurschoon betreft is oktober wel een echte topmaand om naar de loopgraven te gaan.
Op de site van Morthomme staat een goede overzichtspagina over de gebeurtenissen rondom het dorpje Spada. Hier lag schijnbaar een groot gat ('locke' of 'trouée de Spada') in de verhogingen in het landschap waardoor dit gebied zwaar versterkt werd.
Vaak werden delen van een stelling, of loopgraven, vernoemd naar officieren van de daar ingezette vooral Beierse eenheden. Bijvoorbeeld de Staubwasser stellung, genoemd naar Otto Staubwasser, commandant van het 2e bataljon van het KB IR 10. Nadat de Beierse eenheden in 1916 uit dit gebied wegtrokken, en troepen uit andere delen van Duitsland hier kwamen uitrusten, zijn de benamingen uit de Beierse tijd toch gebleven.
 |
| foto: website Morthomme |
We beginnen bij een aantal observatiebunkers. Ze liggen niet ver van elkaar en kijken naar de dorpjes Spada en Lamorville. In de bunkers kun je nog zien waar de mitrailleurs opgesteld stonden.
Ten noorden van St. Mihiel, bevonden zich tijdens de oorlog verschillende Duitse militaire begraafplaatsen, waaronder de regimentsbegraafplaats van het Koninklijk Beiers Infanterieregiment nr. 10 "König". Deze eenheid nam deel aan de Slag bij Lamorville in het gebied van de Spada 'locke' op 22 september 1914. Het regiment werd daar en in het bos van Ailly ingezet tot juni 1916, tot het in de Slag om Verdun moest meedoen.
Op deze voormalige begraafplaats zijn nog enkele (resten van) grafstenen bewaard gebleven. Er is een groter stuk plaat van het graf van luitenant Karl Bauer uit Ingolstadt. Luitenant Bauer was leider van de 9e Compagnie. Hij sneuvelde op patrouille op 25 oktober 1915 in de buurt van Spada. Linksachter de oude foto zie je een grafsteen die er ook nu nog lijkt te zijn. Er staan geen letters meer op helaas.
Na het einde van de oorlog werd de begraafplaats opgeheven en werden de meeste overledenen, waaronder Karl Bauer, herbegraven op de Duitse begraafplaats St. Mihiel in het bos van Gobessart.
Schitterende plek. Je krijgt hier een beetje Pi16 vibes, voor de insiders ;)
We gaan een stukje verder het bos in en lopen naar een van de vele lagers die in dit bos aanwezig waren.
Een bunker met een raam.
Even verderop staat een grote bunker. Iemand heeft er diverse bodemvondsten verzameld.
Ik vond twee dingen erg interessant. Twee dingen die met het leven in de frontlinie te maken hebben, de menselijke maat.
Ten eerste een metalen blikje. Je kunt er nog letters op zien en door de roest heen is ook nog een groene kleur zichtbaar. Het blijkt een pocket tin voor sigaretten te zijn van A. Batschari Cigaretten. Een Duitse firma uit Baden-Baden die al voor en tijdens de eerste wereldoorlog een bekend merk was in Duitsland. Al voor de oorlog werden Engelse benamingen voor marketing doeleinden gebruikt.
Dit blikje is de variatie Gold Tipped, met vergulde sigarettenfilters. Dat is nog goed leesbaar onderaan een zijkant.
Het is een klein blikje, er kunnen misschien 10-20 sigaretten in. Het lijkt niet tot een standaard rantsoen te hebben behoord, het is een luxe item. Meer geschikt voor officieren dan voor soldaten.
Verder staat er 'ABC' in een driehoekig logo op de voorzijde, in een geel rondje met stralen er omheen. Onder het diehoekje staat '(R)adium' in rode letters.
Super leuke vondst, met name ook het speurwerk toen ik eenmaal thuis was.
De tweede vondst is waarschijnlijk een conservenblikje geweest. Meer verroest, minder letters leesbaar. Op de onderkant zijn wel wat letters leesbaar. Iets als..eligergerman... in de buitenste ring, en de letters ...ge...hut... in de binnenste ring. In het midden van de ringen lijkt een merkteken te staan.
Zou kunnen dat het een blikje is van de firma Seliger Germania uit Magdeburg? In de binnenring zou dan Gesetzlich Geschütst (wettelijk beschermd) kunnen staan. We zullen het nooit zeker weten, maar ach, leuk om je hier een beetje in te verdiepen.
We lopen nog een stukje verder. Niet altijd even begaanbaar.
Als je Spada uit rijdt staat er een stèle uit 1865. Uit de tijd van Napoleon III. Die heel makkelijk door Bismarck werd verleid om de Frans-Pruissische oorlog van 1870-1871 te beginnen. Zonder welke oorlog er misschien nooit een eerste wereldoorlog zou zijn geweest.
Als als als. Woorden die een échte historicus nooit mag zeggen. Maar ik wel.
De Leeuw van Beieren aan de D901. Mooi onderhouden, recent gerestaureerd.
 |
| nog zonder sokkel - foto boek Denis Mellinger |
 |
| vóór restauratie - foto boek Denis Mellinger |
 |
| Boek Denis Mellinger |
Velden met zonnebloemen tegen een achtergrond van bossen in herfstkleuren.
We gaan op zoek naar de ingang van de Jäger tunnel onder St Mihiel. Deze staat al vele jaren op mijn lijstje maar het is er nooit van gekomen om het te bezoeken. Het is niet moeilijk vindbaar. De tunnel ingang heeft een mooi bewaard gebleven front met inscriptie van de Bayerische Mineur Komp.
Wel moeilijk vindbaar zijn de 2 andere tunnel ingangen die er vlakbij liggen, waarvan een met een inscriptie van de pioniers. We staan er waarschijnlijk bovenop maar vinden ze niet. Volgende keer nog maar eens gaan kijken.
De stèle van Staubwasser is ook bekend maar had ik nog nooit bezocht. Mooi! Er zijn veel zaken in deze omgeving die goed worden onderhouden, dat is mooi om te zien.
Daarna bij het Memorial in Verdun een boek proberen te scoren. Er zouden er nog 2 exemplaren moeten zijn. Maar administratie is niet gelijk aan werkelijkheid. Helaas, nergens te vinden. De verkoper van de museum shop was super vriendelijk. Hij zocht mee en ging zelfs in het magazijn kijken. Helaas pindakaas. Op het lijstje dan maar met ooit te zoeken als tweedehandsje op het internet.
En dat was het weer. Wat een mooie dagen zijn het weer geweest.
En op de weg terug naar huis rijden we door Dieue-sur-Meuse en krijgen we er als toetje nog een sexy standbeeld bij.
In de kerstvakantie waarschijnlijk Waterloo verkennen. Weer wat anders en ook interessant.
